Nghĩa vụ giữ bí mật thông tin người bệnh là một trong những nguyên tắc lâu đời nhất của nghề y. Nhưng trong môi trường làm việc hiện đại với bệnh án điện tử, tin nhắn và mạng xã hội, những cách vi phạm cũng nhiều hơn trước.
Vì sao bảo mật quan trọng
- Thông tin sức khoẻ thuộc về đời tư của mỗi người
- Rò rỉ có thể ảnh hưởng tới công việc và quan hệ của họ
- Là điều kiện để người bệnh nói thật
- Người bệnh giấu thông tin thì điều trị kém hiệu quả
- Là nền tảng của lòng tin trong quan hệ điều trị
Điểm thứ ba có ý nghĩa lâm sàng trực tiếp: nếu không tin được giữ kín, người bệnh sẽ không kể những điều quan trọng nhất.
Nguyên tắc cần biết
- Chỉ tiếp cận thông tin khi thực sự cần cho công việc
- Tò mò xem hồ sơ người quen là vi phạm
- Kể cả khi không chia sẻ cho ai
- Hệ thống điện tử lưu lại dấu vết truy cập
- Đây là vi phạm bị xử lý ở nhiều nơi
Nhiều người không nhận ra rằng chỉ mở hồ sơ ra xem đã là vi phạm nếu mình không tham gia chăm sóc người đó.
Các tình huống rò rỉ thường gặp
- Nói chuyện về ca bệnh ở thang máy hoặc căng tin
- Màn hình máy tính quay ra chỗ người qua lại
- Hồ sơ giấy để ở nơi ai cũng thấy
- Gọi tên và chẩn đoán to ở khu vực chờ
- Quên đăng xuất khỏi máy tính chung
- Bàn giao ca ở nơi có người bệnh khác nghe được
Phần lớn vi phạm không đến từ ý xấu mà từ thói quen, và điều đó có nghĩa là sửa được bằng thói quen mới.
Rủi ro từ mạng xã hội
- Đăng về ca bệnh dù không nêu tên
- Chi tiết hiếm gặp có thể đủ để nhận ra người bệnh
- Đăng ảnh trong khu vực làm việc
- Bình luận về người bệnh hoặc người nhà
- Nội dung đã đăng khó xoá hoàn toàn
Điểm thứ hai hay bị coi nhẹ: trong một cộng đồng nhỏ, một chi tiết đặc biệt cộng với nơi làm việc là đủ để nhận ra ai.
Trao đổi qua tin nhắn
- Tiện lợi nên rất phổ biến trong thực tế
- Nhưng lưu trên thiết bị cá nhân
- Có thể bị chuyển tiếp ngoài ý muốn
- Thiết bị mất là thông tin cũng mất theo
- Nên dùng kênh mà cơ sở quy định
- Hạn chế tối đa thông tin nhận dạng
Nếu buộc phải trao đổi qua tin nhắn thì nên tránh tên và các thông tin nhận dạng, chỉ nêu phần cần cho quyết định chuyên môn.
Hình ảnh y khoa
- Chụp ảnh tổn thương cần sự đồng ý
- Không lưu trên điện thoại cá nhân
- Cẩn trọng với các chi tiết nhận dạng trong ảnh
- Dùng cho mục đích đào tạo cần đồng ý riêng
- Xoá khi không còn cần
Ảnh chụp trên điện thoại cá nhân thường tự đồng bộ lên dịch vụ lưu trữ đám mây, và đó là rủi ro ít người nghĩ tới.
Chia sẻ trong đào tạo
- Xoá hết thông tin nhận dạng
- Chú ý cả chi tiết gián tiếp
- Trong bối cảnh chuyên môn phù hợp
- Chỉ nêu phần cần cho mục đích học tập
- Theo quy định của cơ sở về trình bày ca bệnh
Chi tiết gián tiếp gồm nghề nghiệp đặc thù, nơi cư trú và các sự kiện gắn với thời điểm cụ thể.
Chia sẻ với người nhà
- Theo ý muốn của người bệnh có năng lực
- Không mặc nhiên mọi người nhà đều được biết
- Hỏi người bệnh muốn ai được thông tin
- Có quy định riêng cho người không tự quyết định được
- Tình huống gia đình phức tạp cần cẩn trọng hơn
Hỏi trước người bệnh muốn ai được biết là bước đơn giản tránh được nhiều tình huống khó xử.
Các trường hợp ngoại lệ
- Có quy định về những trường hợp phải báo cáo
- Một số bệnh truyền nhiễm theo quy định
- Tình huống liên quan tới an toàn của người khác
- Yêu cầu hợp lệ của cơ quan có thẩm quyền
- Cần nắm rõ ranh giới và tham khảo bộ phận pháp chế
Ngoại lệ là khu vực cần thận trọng cả hai chiều: không báo cáo khi bắt buộc cũng sai như tiết lộ khi không được phép.
Thói quen nên xây dựng
- Đăng xuất mỗi khi rời máy tính
- Xoay màn hình khỏi tầm nhìn người qua lại
- Không nói về ca bệnh ở nơi công cộng
- Không dùng thiết bị cá nhân lưu thông tin người bệnh
- Huỷ giấy tờ có thông tin đúng cách
- Nhắc nhau khi thấy đồng nghiệp sơ suất
Thói quen tự động là biện pháp hiệu quả nhất vì nó không phụ thuộc vào việc nhớ ra trong lúc bận.
Khi phát hiện vi phạm
- Báo cáo theo quy trình của cơ sở
- Không che giấu
- Đánh giá phạm vi ảnh hưởng
- Thông báo cho người liên quan theo quy định
- Rút bài học để tránh lặp lại
Xử lý sớm và minh bạch giới hạn được hậu quả tốt hơn nhiều so với hy vọng không ai phát hiện ra.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên tắc cần biết nghĩa là gì?
Là chỉ tiếp cận thông tin của người bệnh khi mình thực sự tham gia vào việc chăm sóc họ. Tò mò xem hồ sơ người quen là vi phạm dù không chia sẻ cho ai.
Chia sẻ ca bệnh để học tập có được không?
Được nếu đã xoá hết thông tin nhận dạng và trong bối cảnh chuyên môn phù hợp. Cần chú ý rằng chi tiết hiếm gặp có thể đủ để nhận ra người bệnh ngay cả khi không nêu tên.
Trao đổi ca bệnh qua tin nhắn có an toàn không?
Có rủi ro vì tin nhắn lưu trên thiết bị cá nhân và có thể bị chuyển tiếp. Nên dùng kênh mà cơ sở quy định và hạn chế tối đa thông tin nhận dạng.
Người nhà có quyền biết thông tin không?
Việc chia sẻ với người nhà cần theo quy định và theo ý muốn của người bệnh có năng lực. Không mặc nhiên coi mọi người nhà đều được biết mọi thứ.