Làm thêm ngoài giờ là thực tế phổ biến trong ngành y ở nhiều nơi trên thế giới. Nó xuất phát từ nhiều lý do chính đáng, nhưng cũng là khu vực có nhiều quy định và nhiều vấn đề về đạo đức nghề nghiệp mà không phải ai cũng nắm rõ.
Các hình thức phổ biến
- Khám tại phòng khám tư ngoài giờ
- Hợp tác chuyên môn với cơ sở khác
- Tham gia giảng dạy
- Tư vấn chuyên môn
- Viết tài liệu chuyên ngành
- Tham gia nghiên cứu có tài trợ
Không phải hình thức nào cũng là khám chữa bệnh, và các hình thức khác có ràng buộc pháp lý khác.
Vì sao phổ biến
- Bổ sung thu nhập
- Nhu cầu của người bệnh muốn khám ngoài giờ
- Thiếu nhân lực ở một số nơi
- Cơ hội tiếp xúc với loại bệnh khác
- Phát triển quan hệ chuyên môn
Nhu cầu từ phía người bệnh là yếu tố thật: nhiều người chỉ đi khám được ngoài giờ hành chính.
Quy định về đăng ký hành nghề
- Phải đăng ký tại từng cơ sở cụ thể
- Có quy định về số nơi được đăng ký
- Cơ sở đó cũng phải có giấy phép hoạt động
- Phạm vi hoạt động chuyên môn vẫn áp dụng
- Làm ở nơi chưa đăng ký là vi phạm
Điểm cuối rất quan trọng: khi có sự cố ở một nơi mình chưa đăng ký, vị thế pháp lý của người hành nghề rất bất lợi.
Quy định của đơn vị chính
- Nhiều nơi có quy định riêng về việc làm thêm
- Có thể yêu cầu báo cáo hoặc xin phép
- Có thể giới hạn về hình thức hoặc về nơi làm
- Không tuân thủ có thể bị xử lý về mặt kỷ luật
- Nên tìm hiểu rõ quy định của nơi mình làm chính
Việc im lặng làm thêm mà không báo cáo là rủi ro không đáng có khi mà phần lớn trường hợp đều được cho phép nếu làm đúng thủ tục.
Vấn đề xung đột lợi ích
- Hướng người bệnh từ nơi làm chính sang nơi làm thêm
- Chỉ định xét nghiệm hoặc dịch vụ vì lợi ích cá nhân
- Ưu tiên người bệnh của mình hơn người khác
- Dùng nguồn lực của nơi làm chính cho việc riêng
- Đây là vấn đề về đạo đức nghề nghiệp
Ranh giới đôi khi mờ, và cách tự kiểm tra hữu ích là hỏi mình liệu quyết định này có thay đổi không nếu mình không có lợi ích gì.
Tác động lên sức khoẻ
- Kéo dài thời gian làm việc trong ngày
- Giảm thời gian nghỉ ngơi và phục hồi
- Cộng dồn với gánh nặng trực
- Tăng nguy cơ kiệt sức
- Ảnh hưởng tới đời sống gia đình
Với người đã trực nhiều ở nơi làm chính, việc làm thêm có thể đẩy tổng khối lượng vượt quá mức bền vững.
Tác động lên chất lượng công việc
- Mệt mỏi ảnh hưởng tới cả hai nơi làm
- Khó tập trung khi làm việc liên tục quá lâu
- Ít thời gian cho việc đọc và cập nhật
- Có thể ảnh hưởng tới an toàn người bệnh
- Cần tự đánh giá giới hạn của mình một cách trung thực
Người quá tải thường là người cuối cùng nhận ra mình đang quá tải, nên phản hồi từ đồng nghiệp và người nhà có giá trị ở đây.
Những điều nên làm
- Đăng ký hành nghề đúng quy định
- Kiểm tra cơ sở có giấy phép hoạt động hợp lệ
- Báo cáo với đơn vị chính theo quy định
- Chỉ làm trong phạm vi hoạt động chuyên môn của mình
- Ghi chép đầy đủ như ở nơi làm chính
- Tự đặt giới hạn về khối lượng
Việc ghi chép đầy đủ ở nơi làm thêm cũng quan trọng như ở nơi làm chính, và đây là chỗ hay bị lơi lỏng.
Kiểm tra cơ sở trước khi nhận
- Có giấy phép hoạt động phù hợp không
- Phạm vi hoạt động của cơ sở có bao gồm việc mình làm không
- Điều kiện trang thiết bị có bảo đảm không
- Có hỗ trợ khi cần chuyển tuyến không
- Có hồ sơ và quy trình rõ ràng không
Làm việc tại một cơ sở không đủ điều kiện đặt người hành nghề vào rủi ro pháp lý ngay cả khi họ làm đúng chuyên môn.
Về áp lực từ hoàn cảnh
- Nhiều người làm thêm vì nhu cầu thật
- Đây là vấn đề có gốc ở cấu trúc đãi ngộ
- Không giải quyết được bằng cách trách cá nhân
- Nhưng cá nhân vẫn cần tuân thủ quy định
- Và vẫn cần tự đánh giá giới hạn sức khoẻ
Hai điều này cùng đúng: nguyên nhân nằm ở cấu trúc, nhưng trách nhiệm tuân thủ và trách nhiệm với an toàn người bệnh vẫn thuộc về từng người.
Tự đặt giới hạn
- Xác định tổng số giờ làm tối đa mỗi tuần
- Giữ lại ít nhất một ngày nghỉ thật sự
- Không làm thêm ngay sau ca trực
- Xem lại định kỳ xem mình có đang quá tải không
- Lắng nghe phản hồi từ gia đình và đồng nghiệp
Giới hạn tự đặt ra chỉ có tác dụng khi được viết ra và được rà lại định kỳ, vì trong guồng công việc người ta rất dễ vượt qua nó mà không nhận ra.
Câu hỏi thường gặp
Làm thêm ngoài giờ có hợp pháp không?
Có nếu tuân thủ quy định về đăng ký hành nghề, về phạm vi hoạt động chuyên môn và về quy định của đơn vị chính. Vấn đề nằm ở việc tuân thủ chứ không ở bản thân việc làm thêm.
Có giới hạn về số nơi được đăng ký không?
Có quy định cụ thể và người hành nghề cần nắm rõ. Làm việc ở nơi chưa đăng ký là vi phạm và ảnh hưởng tới trách nhiệm khi có sự cố.
Xung đột lợi ích là gì trong bối cảnh này?
Là khi lợi ích cá nhân có thể ảnh hưởng tới quyết định chuyên môn, ví dụ hướng người bệnh từ nơi làm chính sang nơi làm thêm của mình. Đây là vấn đề về đạo đức nghề nghiệp.
Làm thêm nhiều có ảnh hưởng gì không?
Ảnh hưởng tới sức khoẻ, tới thời gian nghỉ ngơi và có thể ảnh hưởng tới chất lượng công việc ở cả hai nơi. Cần tự đánh giá giới hạn của mình.