Khi một học sinh cấp ba nói muốn học y, hình dung phổ biến là vài năm học rồi mặc áo blouse đi làm. Thực tế là một chuỗi chặng nối nhau, mỗi chặng có yêu cầu riêng, và chặng học đại học chỉ là đoạn đầu của con đường.
Chặng thứ nhất là tuyển sinh
- Điểm chuẩn khối ngành sức khoẻ thường thuộc nhóm cao
- Cạnh tranh khác nhau giữa các ngành và các trường
- Một số ngành có yêu cầu riêng về sức khoẻ
- Có nhiều phương thức xét tuyển
- Nên tìm hiểu kỹ từng ngành thay vì chỉ nhìn tên chung là ngành y
Nhiều thí sinh chọn theo danh tiếng chung của khối ngành mà chưa tìm hiểu sự khác nhau giữa các ngành trong đó, và đó là nguồn của nhiều hối tiếc về sau.
Chặng đại học
- Thời gian đào tạo dài hơn phần lớn ngành khác
- Giai đoạn đầu học các môn khoa học cơ bản và y học cơ sở
- Giai đoạn sau học các môn lâm sàng
- Đi lâm sàng tại bệnh viện song song với học lý thuyết
- Khối lượng kiến thức lớn và dồn dập
- Có trực đêm từ khi còn là sinh viên
Việc đi lâm sàng từ sớm là đặc điểm riêng của ngành này: sinh viên tiếp xúc với người bệnh thật khi còn đang học.
Chặng thực hành sau tốt nghiệp
- Tốt nghiệp chưa đủ điều kiện hành nghề độc lập
- Phải thực hành tại cơ sở khám chữa bệnh theo quy định
- Có người hướng dẫn trong giai đoạn này
- Thời gian và nội dung theo quy định hiện hành
- Đây là giai đoạn chuyển từ biết sang làm được
Khoảng cách giữa kiến thức trong sách và khả năng xử lý một ca thật là khoảng cách mà chỉ thực hành mới lấp được.
Chứng chỉ hành nghề
- Là điều kiện pháp lý để được hành nghề
- Cấp sau khi đáp ứng các yêu cầu về đào tạo và thực hành
- Ghi rõ phạm vi hoạt động chuyên môn
- Có yêu cầu về cập nhật kiến thức để duy trì
- Hành nghề ngoài phạm vi ghi trong chứng chỉ là vi phạm
Phạm vi hoạt động chuyên môn là khái niệm quan trọng: nó xác định người đó được làm gì và không được làm gì.
Chặng đào tạo chuyên khoa
- Là con đường đi sâu vào một lĩnh vực
- Có nhiều hình thức đào tạo khác nhau
- Nội trú là một trong những hình thức có tính cạnh tranh cao
- Cũng có các hình thức chuyên khoa khác
- Kéo dài thêm nhiều năm sau đại học
Đây là chặng mà nhiều người mới nhận ra rằng việc học chưa kết thúc mà chỉ chuyển sang giai đoạn khác.
Học tập liên tục
- Là yêu cầu bắt buộc chứ không phải lựa chọn
- Có quy định về số giờ cập nhật kiến thức
- Qua hội nghị, khoá đào tạo, sinh hoạt chuyên môn
- Y học thay đổi liên tục nên kiến thức cũ lạc hậu nhanh
- Kéo dài suốt sự nghiệp
Một phác đồ được học năm nay có thể đã thay đổi sau vài năm. Đây là ngành mà việc ngừng học đồng nghĩa với việc tụt lại.
Tổng thời gian
- Đại học nhiều năm
- Cộng giai đoạn thực hành
- Cộng đào tạo chuyên khoa nếu theo
- Tính tới lúc hành nghề độc lập trong một chuyên khoa thì đã qua cả chục năm
- Người vào nghề thường đã ngoài ba mươi
Đây là thực tế mà nhiều thí sinh mười tám tuổi chưa hình dung được khi chọn ngành, và nó ảnh hưởng tới nhiều quyết định khác trong đời.
Các ngành trong khối sức khoẻ
- Y khoa, đào tạo bác sĩ đa khoa
- Răng hàm mặt
- Y học cổ truyền
- Y học dự phòng
- Dược học
- Điều dưỡng và hộ sinh
- Kỹ thuật xét nghiệm, hình ảnh, phục hồi chức năng
- Y tế công cộng và nhiều ngành khác
Mỗi ngành có lộ trình, phạm vi hành nghề và tính chất công việc rất khác nhau. Gọi chung là ngành y là cách gọi tiện nhưng gây hiểu nhầm.
Những gì ít được nói khi tư vấn tuyển sinh
- Thời gian đào tạo dài và bắt đầu đi làm muộn
- Cường độ học tập và trực đêm ngay từ sinh viên
- Áp lực tâm lý khi tiếp xúc với bệnh tật và cái chết
- Việc học không dừng sau khi ra trường
- Sự khác nhau rất lớn giữa các chuyên khoa
- Khoảng cách giữa hình dung và thực tế công việc
Không phải để can ngăn ai. Nhưng biết trước giúp lựa chọn dựa trên thực tế thay vì dựa trên hình ảnh.
Cách tìm hiểu trước khi chọn
- Nói chuyện với người đang làm nghề ở nhiều giai đoạn khác nhau
- Hỏi cả người mới ra trường lẫn người đã làm lâu
- Tìm hiểu cụ thể từng ngành trong khối sức khoẻ
- Tìm cơ hội quan sát môi trường bệnh viện nếu có thể
- Đọc về công việc hằng ngày chứ không chỉ về nghề nói chung
Hỏi một câu cụ thể như một ngày làm việc của anh chị bắt đầu và kết thúc thế nào thường cho thông tin hữu ích hơn nhiều so với hỏi nghề này có tốt không.
Điều nên cân nhắc
- Đây là quyết định về một chặng đường dài
- Không nên chọn chỉ vì kỳ vọng của gia đình
- Cũng không nên chọn chỉ vì điểm thi cao
- Nên tìm hiểu kỹ trước khi cam kết
- Đổi hướng giữa chừng tốn kém hơn nhiều so với các ngành khác
Tính không thể quay đầu dễ dàng là đặc điểm làm cho việc tìm hiểu trước trở nên quan trọng hơn hẳn so với nhiều ngành khác. Đây là lựa chọn mà chi phí của việc chọn sai được tính bằng nhiều năm.
Câu hỏi thường gặp
Học y mất bao nhiêu năm?
Chương trình đại học y khoa thường dài hơn các ngành khác, và sau đó còn giai đoạn thực hành để được cấp chứng chỉ hành nghề, rồi đào tạo chuyên khoa nếu muốn đi sâu. Tổng thời gian tính bằng cả chục năm.
Tốt nghiệp là được khám bệnh ngay không?
Không. Sau khi tốt nghiệp phải qua giai đoạn thực hành tại cơ sở khám chữa bệnh theo quy định rồi mới đủ điều kiện được cấp chứng chỉ hành nghề.
Có phải ai học y cũng thành bác sĩ không?
Khối ngành sức khoẻ có nhiều ngành khác nhau: y khoa, răng hàm mặt, dược, điều dưỡng, y học dự phòng, kỹ thuật y học và nhiều ngành khác. Mỗi ngành có lộ trình và phạm vi hành nghề riêng.
Học xong rồi có phải học tiếp không?
Có. Cập nhật kiến thức y khoa liên tục là yêu cầu bắt buộc đối với người hành nghề, không phải lựa chọn. Y học thay đổi liên tục nên việc học không dừng lại.