Chương trình y khoa được chia thành các giai đoạn khá rõ, và trải nghiệm của sinh viên ở mỗi giai đoạn khác nhau tới mức người ngoài khó hình dung. Nửa đầu là những đêm học thuộc, nửa sau là những buổi sáng bắt đầu từ rất sớm ở bệnh viện.
Giai đoạn khoa học cơ bản
- Các môn khoa học tự nhiên làm nền
- Chưa tiếp xúc nhiều với lâm sàng
- Nhiều sinh viên thấy xa rời hình dung ban đầu về nghề y
- Là giai đoạn có tỷ lệ bỏ cuộc đáng kể
- Nhưng là nền cho mọi thứ phía sau
Cảm giác mình đang học những thứ không liên quan tới việc chữa bệnh là cảm giác phổ biến ở giai đoạn này, và nó chỉ mất đi khi tới phần lâm sàng.
Giai đoạn y học cơ sở
- Giải phẫu, sinh lý, hoá sinh, mô phôi
- Vi sinh, ký sinh trùng, miễn dịch
- Giải phẫu bệnh và sinh lý bệnh
- Dược lý
- Khối lượng kiến thức rất lớn và phải nhớ chính xác
Giải phẫu thường được nhắc tới như môn ám ảnh nhất, không phải vì khó hiểu mà vì lượng thông tin phải nhớ quá lớn.
Lần đầu vào phòng thực hành giải phẫu
- Là trải nghiệm mạnh với hầu hết sinh viên
- Đánh dấu sự chuyển đổi trong cách nhìn về cơ thể người
- Có người thích nghi nhanh, có người mất thời gian
- Thái độ tôn trọng với người hiến thi thể là phần của việc học
- Nhiều trường có nghi lễ tri ân
Đây là một trong những thời điểm mà sinh viên y bắt đầu tách khỏi trải nghiệm của bạn bè học ngành khác.
Giai đoạn lâm sàng
- Đi bệnh viện song song với học lý thuyết
- Luân chuyển qua các khoa khác nhau
- Bắt đầu từ sáng sớm, thường trước giờ giao ban
- Học qua ca bệnh thật chứ không chỉ qua sách
- Bắt đầu có trực đêm
- Lịch học và lịch bệnh viện đan xen
Đây là giai đoạn mà nhiều người nói rằng mình mới thực sự bắt đầu học nghề, dù đã ngồi giảng đường vài năm.
Đi lâm sàng thực tế là gì
- Theo bác sĩ đi buồng
- Hỏi bệnh và thăm khám người bệnh
- Trình bày ca bệnh trước thầy và các bạn
- Quan sát các thủ thuật
- Làm những việc được phép trong phạm vi sinh viên
- Học cách giao tiếp với người bệnh
Việc trình bày ca bệnh là hình thức học đặc trưng: phải tổ chức thông tin, đưa ra nhận định và chịu chất vấn.
Lần đầu tiếp xúc với người bệnh
- Thường lúng túng và thiếu tự tin
- Sợ hỏi sai hoặc làm người bệnh khó chịu
- Nhận ra khoảng cách giữa sách vở và thực tế
- Lần đầu chứng kiến ca nặng hoặc ca tử vong
- Phản ứng cá nhân rất khác nhau
Lần đầu chứng kiến một người bệnh qua đời là ký ức mà gần như ai làm nghề cũng nhớ, và nó thường xảy ra khi còn là sinh viên.
Trực đêm
- Bắt đầu từ giai đoạn lâm sàng
- Nhiều tình huống chỉ gặp được ngoài giờ hành chính
- Cấp cứu, chuyển dạ, các ca đột xuất
- Hôm sau vẫn có lịch học bình thường
- Là giai đoạn làm quen với nhịp sinh hoạt của nghề
Việc phải học tiếp vào ngày hôm sau sau một đêm trực là trải nghiệm chuẩn bị cho nhịp làm việc sau này.
Thi cử
- Thi lý thuyết với khối lượng lớn
- Thi thực hành trên mô hình hoặc trên người bệnh
- Thi vấn đáp trước hội đồng
- Áp lực dồn vào các kỳ thi lớn
- Kết quả ảnh hưởng tới cơ hội học tiếp sau này
Điểm số ở trường y không chỉ là chuyện qua môn mà còn ảnh hưởng tới khả năng vào các chương trình đào tạo cạnh tranh về sau.
Đời sống sinh viên
- Ít thời gian cho các hoạt động ngoài chuyên môn
- Khó đi làm thêm, nhất là ở giai đoạn lâm sàng
- Bạn bè chủ yếu trong cùng khối ngành
- Lịch sinh hoạt lệch với bạn bè ngành khác
- Áp lực tài chính với người không có hỗ trợ từ gia đình
Việc khó đi làm thêm là yếu tố thực tế cần được tính tới khi lên kế hoạch tài chính cho cả chặng đường dài này.
Những gì học được ngoài kiến thức
- Khả năng chịu áp lực kéo dài
- Kỷ luật và quản lý thời gian
- Làm việc trong nhóm có thứ bậc rõ
- Giao tiếp với người đang lo lắng hoặc đau đớn
- Đối diện với giới hạn của bản thân
Mục cuối là bài học khó nhất: học cách chấp nhận rằng có những việc mình không làm được và có những người mình không cứu được.
Lời khuyên cho người đang học
- Giữ liên hệ với bạn bè ngoài ngành
- Duy trì ít nhất một hoạt động không liên quan tới y
- Chia sẻ khi gặp trải nghiệm khó
- Chú ý tới giấc ngủ và sức khoẻ của chính mình
- Tìm người đi trước để hỏi khi cần định hướng
Nghịch lý của ngành này là những người học cách chăm sóc sức khoẻ người khác lại thường bỏ bê sức khoẻ của chính mình, và thói quen đó bắt đầu hình thành ngay từ những năm sinh viên.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên y có trực đêm không?
Có, từ giai đoạn đi lâm sàng. Đây là một phần của chương trình đào tạo vì nhiều tình huống lâm sàng chỉ gặp được ngoài giờ hành chính.
Học y có khó hơn các ngành khác không?
Khó theo cách khác. Không hẳn là khó hiểu mà là khối lượng rất lớn, nhiều thứ phải nhớ chính xác, và phải duy trì cường độ đó trong nhiều năm liên tục.
Sinh viên y có thời gian làm việc khác không?
Rất hạn chế, nhất là ở giai đoạn lâm sàng khi lịch bệnh viện và lịch học đan xen. Đây là điều nên cân nhắc khi tính tới yếu tố tài chính.
Lần đầu tiếp xúc với người bệnh có khó không?
Với nhiều người là trải nghiệm rất mạnh. Nhà trường có chuẩn bị nhưng phản ứng cá nhân rất khác nhau, và việc chia sẻ với bạn bè cùng khoá là điều nên làm.