Hình dung của phần lớn thí sinh về nghề y được xây từ phim ảnh, từ lời kể của người lớn và từ vài lần đi khám bệnh. Không có nguồn nào trong số đó cho thấy công việc thật trông thế nào, và khoảng cách giữa hình dung với thực tế chính là nguồn của nhiều hối tiếc.
Ngộ nhận về tính kịch tính
- Phim tập trung vào ca khó và khoảnh khắc quyết định
- Thực tế phần lớn là ca thông thường
- Nhiều thời gian dành cho hồ sơ và giấy tờ
- Nhiều việc lặp lại hằng ngày
- Chờ đợi kết quả là phần lớn của công việc
Người hình dung mỗi ngày đều có một ca cứu người ngoạn mục sẽ thấy thực tế khá tẻ nhạt, và điều đó không có gì sai với thực tế.
Ngộ nhận rằng chỉ cần học giỏi
- Điểm cao cần để vào trường nhưng không đủ để làm nghề
- Cần chịu được áp lực kéo dài nhiều năm
- Cần giao tiếp được với người đang lo lắng hoặc đau đớn
- Cần làm việc trong nhóm có thứ bậc
- Cần chấp nhận giới hạn của bản thân
- Nhiều người học rất giỏi nhưng không hợp với công việc
Khả năng ngồi học thuộc và khả năng nói chuyện với một người vừa nhận tin xấu là hai năng lực khác nhau hoàn toàn.
Ngộ nhận về phẫu thuật
- Phần lớn chuyên khoa không phẫu thuật
- Nhiều bác sĩ cả đời không cầm dao mổ
- Nội khoa, chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm, tâm thần và nhiều chuyên khoa khác
- Mỗi chuyên khoa có tính chất rất khác nhau
- Hình ảnh bác sĩ mặc đồ mổ chỉ đại diện cho một phần
Người thích thao tác tay và người thích suy luận chẩn đoán sẽ hợp với những chuyên khoa rất khác nhau, và cả hai đều có chỗ.
Ngộ nhận về thời gian
- Không phải học xong là đi làm ngay
- Còn giai đoạn thực hành và chứng chỉ hành nghề
- Còn đào tạo chuyên khoa nếu muốn đi sâu
- Bắt đầu ổn định nghề nghiệp muộn hơn nhiều ngành khác
- Ảnh hưởng tới nhiều quyết định khác trong đời
Việc bắt đầu sự nghiệp muộn ảnh hưởng tới kế hoạch cá nhân theo những cách mà một thí sinh mười tám tuổi chưa hình dung được.
Ngộ nhận rằng việc học sẽ kết thúc
- Cập nhật kiến thức là yêu cầu bắt buộc
- Phác đồ thay đổi theo thời gian
- Kỹ thuật mới xuất hiện liên tục
- Không học tiếp thì tụt lại
- Kéo dài suốt sự nghiệp
Ai nghĩ rằng ra trường là hết giai đoạn học hành sẽ thấy nghề này mệt mỏi hơn dự tính.
Ngộ nhận về sự chắc chắn
- Y học có nhiều vùng không chắc chắn
- Nhiều ca không tìm ra nguyên nhân rõ ràng
- Cùng một bệnh diễn tiến khác nhau ở mỗi người
- Phải ra quyết định khi thông tin chưa đầy đủ
- Người cần sự chắc chắn tuyệt đối sẽ rất khó chịu
Khả năng sống chung với sự không chắc chắn là một trong những phẩm chất quan trọng nhất của nghề này, và nó không được nói tới nhiều.
Ngộ nhận rằng cứu được mọi người
- Có những bệnh không chữa khỏi được
- Có những ca tới muộn
- Có những quyết định đúng nhưng kết quả vẫn xấu
- Phải học cách chấp nhận điều đó
- Là nguồn của nhiều tổn thương tâm lý trong nghề
Đây là bài học khó nhất và cũng là bài học mà không chương trình đào tạo nào dạy được trọn vẹn.
Ngộ nhận về hình ảnh xã hội
- Nghề được xã hội tôn trọng nhưng cũng chịu nhiều phán xét
- Kỳ vọng của người bệnh và người nhà rất cao
- Một sự cố có thể lan rộng rất nhanh
- Người làm nghề thường ở thế phòng thủ
- Sự tôn trọng không tự động chuyển thành điều kiện làm việc tốt
Khoảng cách giữa hình ảnh cao quý trong diễn ngôn xã hội và trải nghiệm thực tế hằng ngày là điều nhiều người trong nghề nói tới.
Ngộ nhận về sự thống nhất của nghề
- Các chuyên khoa khác nhau rất nhiều về nhịp làm việc
- Khác nhau về mức độ trực
- Khác nhau về tính chất tiếp xúc với người bệnh
- Khác nhau về áp lực và về rủi ro nghề nghiệp
- Hai bác sĩ có thể có cuộc sống nghề nghiệp rất khác nhau
Câu hỏi làm bác sĩ có vất vả không không có câu trả lời chung, vì nó phụ thuộc hoàn toàn vào chuyên khoa và nơi làm việc.
Ngộ nhận rằng chọn sai thì đổi được dễ
- Thời gian đào tạo dài nên chi phí cơ hội lớn
- Kiến thức chuyên biệt khó chuyển sang ngành khác
- Áp lực từ gia đình khi muốn đổi hướng
- Cảm giác lãng phí những năm đã bỏ ra
- Nhiều người tiếp tục dù không còn muốn
Nhưng cũng cần nói rõ: đổi hướng vẫn tốt hơn là làm cả đời một việc mình không hợp. Chi phí của việc tiếp tục sai thường lớn hơn chi phí của việc dừng lại.
Cách kiểm tra hình dung của mình
- Nói chuyện với người đang làm ở nhiều giai đoạn khác nhau
- Hỏi về một ngày làm việc cụ thể chứ không hỏi chung
- Hỏi điều gì khiến họ mệt nhất
- Hỏi họ có khuyên con mình theo nghề này không và vì sao
- Quan sát môi trường bệnh viện nếu có cơ hội
Câu hỏi về việc có khuyên con mình theo nghề không thường cho câu trả lời thật nhất, vì nó buộc người được hỏi cân nhắc toàn bộ cái được và cái mất.
Câu hỏi thường gặp
Nghề y có giống trên phim không?
Rất ít. Phim tập trung vào những ca kịch tính và những khoảnh khắc quyết định. Công việc thật phần lớn là lặp lại, là giấy tờ, là những ca thông thường và là chờ đợi kết quả.
Học giỏi có đủ để làm nghề này không?
Cần nhưng không đủ. Nghề này còn đòi hỏi khả năng chịu áp lực kéo dài, giao tiếp với người đang lo lắng, làm việc nhóm và chấp nhận rằng có những việc mình không làm được.
Có phải bác sĩ nào cũng làm phẫu thuật không?
Không. Phần lớn chuyên khoa không phẫu thuật. Nhiều bác sĩ dành cả sự nghiệp cho việc chẩn đoán, điều trị nội khoa, tư vấn hoặc đọc kết quả cận lâm sàng.
Chọn sai ngành y thì có đổi được không?
Đổi được nhưng tốn kém hơn nhiều ngành khác vì thời gian đào tạo dài. Đây là lý do việc tìm hiểu kỹ trước khi chọn quan trọng hơn hẳn.