Trong ngành y, nghiên cứu vừa là một yêu cầu bắt buộc với một số con đường vừa là thứ xa lạ với công việc hằng ngày của phần lớn người hành nghề. Khoảng cách giữa hai vai trò đó tạo ra nhiều căng thẳng mà ít được nói tới.
Vì sao ngành này cần nghiên cứu
- Y học dựa trên bằng chứng cần bằng chứng để dựa vào
- Phác đồ điều trị phải được cập nhật theo dữ liệu mới
- Đặc điểm bệnh tật khác nhau giữa các quần thể
- Kết quả nghiên cứu ở nơi khác không luôn áp dụng được
- Cần dữ liệu từ chính bối cảnh của mình
Điểm cuối là lý do quan trọng: một can thiệp hiệu quả ở một quần thể có thể cho kết quả khác ở quần thể có đặc điểm khác.
Các loại nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ bản trong phòng thí nghiệm
- Nghiên cứu lâm sàng trên người bệnh
- Nghiên cứu dịch tễ ở quy mô quần thể
- Nghiên cứu về hệ thống y tế và dịch vụ
- Tổng quan hệ thống và phân tích gộp
Mỗi loại đòi hỏi kỹ năng khác nhau, và không phải ai cũng cần làm mọi loại.
Ai cần làm nghiên cứu
- Người theo con đường học thuật và giảng dạy
- Người học sau đại học theo hướng nghiên cứu
- Người muốn thăng tiến trong môi trường đại học
- Người muốn tham gia vào việc xây dựng hướng dẫn chuyên môn
- Với bác sĩ lâm sàng thuần tuý thì không bắt buộc
Sự phân biệt này quan trọng: ép mọi người phải công bố tạo ra áp lực sai chỗ và nhiều công trình không có giá trị thực.
Vì sao khó vừa làm vừa nghiên cứu
- Hai việc cạnh tranh thời gian với nhau
- Công việc lâm sàng có tính cấp bách nên luôn được ưu tiên
- Nghiên cứu cần khoảng thời gian liên tục
- Lịch lâm sàng bị cắt vụn
- Thiếu hỗ trợ về phương pháp và thống kê
- Thiếu kinh phí và nhân lực hỗ trợ
Việc nghiên cứu luôn bị đẩy xuống sau các việc cấp bách là hiện tượng phổ biến, và nó làm nhiều đề tài kéo dài nhiều năm không xong.
Kỹ năng cần có
- Đặt câu hỏi nghiên cứu rõ ràng
- Thiết kế nghiên cứu phù hợp với câu hỏi
- Hiểu về phương pháp thống kê cơ bản
- Đọc và đánh giá tài liệu một cách phê phán
- Viết theo cấu trúc khoa học
- Hiểu về đạo đức nghiên cứu
Đặt được câu hỏi tốt là kỹ năng khó nhất và cũng là kỹ năng ít được dạy nhất. Phần lớn nghiên cứu yếu bắt nguồn từ một câu hỏi mơ hồ.
Đạo đức nghiên cứu
- Phải được hội đồng đạo đức phê duyệt
- Người tham gia phải được thông tin và tự nguyện đồng ý
- Bảo mật thông tin cá nhân
- Cân nhắc lợi ích và nguy cơ cho người tham gia
- Trung thực trong báo cáo kết quả
- Không bỏ qua kết quả không như mong đợi
Mục cuối là vấn đề nghiêm trọng trong nghiên cứu nói chung: những nghiên cứu cho kết quả âm tính ít được công bố hơn, làm lệch bức tranh chung.
Bắt đầu thế nào
- Tham gia vào nhóm nghiên cứu có sẵn trước
- Học phương pháp qua việc làm thật
- Bắt đầu từ vai trò nhỏ rồi tăng dần
- Tìm người hướng dẫn phù hợp
- Chọn câu hỏi xuất phát từ vấn đề thực tế mình gặp
- Đừng bắt đầu bằng đề tài quá lớn
Câu hỏi xuất phát từ vấn đề gặp trong công việc hằng ngày thường cho nghiên cứu có ý nghĩa hơn là câu hỏi chọn vì nghe hay.
Những khó khăn thường gặp
- Thiếu thời gian liên tục
- Thiếu hỗ trợ về thống kê
- Khó thu thập đủ số liệu
- Dữ liệu trong hồ sơ không đủ chuẩn để phân tích
- Khó công bố trên tạp chí có uy tín
- Áp lực phải có công trình để đạt chỉ tiêu
Chất lượng dữ liệu trong hồ sơ bệnh án là rào cản kỹ thuật lớn: ghi chép cho mục đích điều trị khác với ghi chép cho mục đích nghiên cứu.
Áp lực về số lượng công bố
- Chỉ tiêu về công bố trong thăng tiến và trong đào tạo
- Tạo động lực chạy theo số lượng
- Dẫn tới các công trình ít giá trị
- Cũng tạo thị trường cho các tạp chí kém chất lượng
- Cần cảnh giác với các lời mời công bố dễ dãi
Các tạp chí thu tiền và công bố mọi thứ là vấn đề có thật, và việc công bố ở đó không mang lại uy tín mà còn ngược lại.
Lợi ích cho công việc lâm sàng
- Rèn khả năng đọc và đánh giá bằng chứng
- Nhìn các khuyến cáo với con mắt phê phán hơn
- Hiểu vì sao phác đồ được xây dựng như vậy
- Biết giới hạn của các bằng chứng hiện có
- Cẩn trọng hơn với các tuyên bố quá mạnh
Ngay cả khi không tự làm nghiên cứu, việc hiểu cách nghiên cứu được thực hiện giúp đọc tài liệu chuyên môn tốt hơn nhiều.
Cách nghĩ cân bằng
- Không phải ai cũng cần làm nghiên cứu
- Làm lâm sàng giỏi là đóng góp có giá trị riêng
- Nghiên cứu chỉ có ý nghĩa khi xuất phát từ câu hỏi thật
- Số lượng công bố không đo được giá trị đóng góp
- Đọc và áp dụng bằng chứng tốt cũng quan trọng như tạo ra bằng chứng
Một hệ thống y tế cần cả người tạo ra kiến thức lẫn người áp dụng kiến thức đó thật tốt trong thực tế. Coi vai trò thứ hai là kém hơn là cách nhìn vừa sai vừa gây hại cho chính chất lượng chăm sóc người bệnh.
Câu hỏi thường gặp
Bác sĩ lâm sàng có cần làm nghiên cứu không?
Không bắt buộc để hành nghề, nhưng cần nếu muốn phát triển theo hướng học thuật, thăng tiến trong môi trường đại học hoặc đạt các bằng cấp sau đại học theo hướng nghiên cứu.
Vì sao vừa làm lâm sàng vừa nghiên cứu lại khó?
Vì hai việc cạnh tranh thời gian với nhau, và công việc lâm sàng có tính cấp bách nên luôn được ưu tiên. Nghiên cứu cần thời gian liên tục mà lịch lâm sàng khó tạo ra.
Bắt đầu làm nghiên cứu thế nào?
Thường bắt đầu bằng việc tham gia vào nhóm có sẵn, học phương pháp qua thực hành, rồi dần chủ trì đề tài riêng. Tìm người hướng dẫn tốt quan trọng hơn chọn đề tài hay.
Nghiên cứu có ích gì cho công việc lâm sàng?
Nó rèn khả năng đọc và đánh giá bằng chứng, giúp nhìn nhận các khuyến cáo một cách phê phán hơn, và giúp hiểu vì sao phác đồ được xây dựng như vậy.