Học tiếp ở nước ngoài là mong muốn của nhiều người trong nghề, và nó thực sự mở ra nhiều thứ. Nhưng con đường này có những rào cản cụ thể khác hẳn so với các ngành khác, và biết chúng từ sớm giúp lên kế hoạch thực tế hơn.
Các hình thức phổ biến
- Chương trình thạc sĩ hoặc tiến sĩ theo hướng nghiên cứu
- Nghiên cứu sinh sau tiến sĩ
- Thực tập quan sát ngắn hạn tại cơ sở nước ngoài
- Các khoá đào tạo chuyên đề
- Đào tạo lâm sàng dài hạn, khó khăn hơn nhiều
Sự khác nhau giữa học nghiên cứu và học lâm sàng là điểm quan trọng nhất cần hiểu, vì hai con đường này có mức rào cản rất khác nhau.
Vì sao học lâm sàng khó hơn
- Muốn khám chữa bệnh phải có chứng chỉ hành nghề ở nước đó
- Quy trình lấy chứng chỉ thường phức tạp và tốn nhiều năm
- Có thể phải thi lại các kỳ thi quốc gia
- Một số nước ưu tiên người bản địa trong tuyển chọn
- Vấn đề thị thực và giấy phép làm việc
Đây là lý do nhiều người chọn hướng nghiên cứu hoặc thực tập quan sát thay vì đào tạo lâm sàng dài hạn.
Thực tập quan sát
- Thời gian ngắn, thường vài tuần tới vài tháng
- Quan sát và học hỏi, không trực tiếp khám chữa bệnh
- Rào cản thấp hơn về mặt pháp lý
- Hữu ích để mở rộng góc nhìn và tạo quan hệ
- Thường qua hợp tác giữa các cơ sở
Với nhiều người, đây là hình thức khả thi nhất và cũng mang lại giá trị thực tế cao so với thời gian bỏ ra.
Rào cản ngôn ngữ
- Cần cho việc thi chứng chỉ đầu vào
- Cần để đọc tài liệu chuyên ngành
- Cần để viết bài và trình bày
- Cần để trao đổi chuyên môn hằng ngày
- Thuật ngữ y khoa là một lớp khó riêng
- Nên chuẩn bị từ sớm chứ không đợi tới lúc nộp hồ sơ
Nhiều người đủ điểm chứng chỉ nhưng vẫn khó khăn khi trao đổi chuyên môn, vì hai năng lực đó không giống nhau.
Nguồn hỗ trợ tài chính
- Học bổng của chính phủ các nước
- Học bổng của trường đại học
- Học bổng từ các tổ chức và quỹ
- Chương trình hợp tác giữa các cơ sở
- Hỗ trợ từ nơi công tác trong nước
- Mỗi nguồn có điều kiện và hạn nộp riêng
Việc tìm hiểu sớm quan trọng vì nhiều chương trình có hạn nộp trước cả năm so với thời điểm nhập học.
Tìm người hướng dẫn
- Với chương trình nghiên cứu, đây là yếu tố quyết định
- Tìm người có hướng nghiên cứu trùng với quan tâm của mình
- Liên hệ trước khi nộp hồ sơ
- Chuẩn bị một đề xuất nghiên cứu rõ ràng
- Hỏi những người từng học với họ
Việc có người hướng dẫn nhận trước thường quyết định hơn cả điểm số trong hồ sơ, nhất là với các chương trình nghiên cứu.
Công nhận bằng cấp khi về
- Không tự động được công nhận
- Quy trình tuân theo quy định hiện hành
- Khác nhau tuỳ loại bằng và nước cấp
- Liên quan tới cả việc được hành nghề ở phạm vi nào
- Nên tìm hiểu cụ thể trước khi đi chứ không sau khi về
Đây là vấn đề mà nhiều người chỉ nghĩ tới khi đã học xong, và lúc đó việc điều chỉnh rất khó.
Những gì học được ngoài chuyên môn
- Cách tổ chức hệ thống y tế khác
- Phương pháp nghiên cứu và làm việc
- Mạng lưới chuyên môn quốc tế
- Góc nhìn so sánh về công việc mình đang làm
- Khả năng tự lập trong môi trường lạ
Mạng lưới quan hệ thường là giá trị lâu dài nhất, vì nó tiếp tục có ích nhiều năm sau khi chương trình kết thúc.
Những khó khăn thực tế
- Chi phí sinh hoạt ở nước ngoài
- Xa gia đình trong thời gian dài
- Khác biệt văn hoá và cách làm việc
- Cảm giác cô lập ở giai đoạn đầu
- Áp lực phải đạt kết quả để xứng với cơ hội
Giai đoạn đầu ở nước ngoài thường khó hơn dự tính, và việc biết trước điều đó giúp không hoảng khi nó xảy ra.
Quyết định về việc quay lại
- Là câu hỏi mà nhiều người phải đối mặt
- Liên quan tới cơ hội nghề nghiệp ở cả hai nơi
- Liên quan tới gia đình và cam kết đã ký
- Không có lựa chọn đúng chung cho mọi người
- Nên nghĩ tới từ trước khi đi chứ không đợi tới lúc phải quyết
Với người đi theo chương trình có cam kết quay về, việc đọc kỹ điều khoản từ đầu là điều bắt buộc chứ không phải nên làm.
Lời khuyên cho người đang cân nhắc
- Xác định rõ mình muốn đạt được gì
- Tìm hiểu quy định về công nhận bằng cấp trước
- Chuẩn bị ngôn ngữ từ sớm
- Liên hệ với người đi trước ở đúng chương trình mình quan tâm
- Bắt đầu tìm hiểu học bổng sớm hơn dự tính
- Bàn với gia đình từ đầu
Nói chuyện với người đã đi đúng chương trình mình quan tâm cho thông tin thực tế hơn nhiều so với đọc giới thiệu trên trang web của trường.
Câu hỏi thường gặp
Học y ở nước ngoài về có hành nghề được ngay không?
Không tự động. Việc công nhận bằng cấp và cấp chứng chỉ hành nghề tuân theo quy định hiện hành, và quy trình khác nhau tuỳ loại bằng và tuỳ nước cấp. Cần tìm hiểu cụ thể trước khi đi.
Hình thức nào phổ biến nhất?
Học sau đại học theo hướng nghiên cứu và các chương trình thực tập ngắn hạn thường khả thi hơn so với việc học lâm sàng dài hạn, vốn vướng nhiều rào cản về chứng chỉ hành nghề ở nước sở tại.
Có cần tiếng Anh rất tốt không?
Cần, và không chỉ để thi chứng chỉ mà để đọc tài liệu, viết bài và trao đổi chuyên môn. Đây là rào cản thực tế lớn với nhiều người.
Nên đi khi nào?
Không có thời điểm chung. Đi sớm thì linh hoạt hơn nhưng ít kinh nghiệm lâm sàng, đi muộn thì rõ định hướng hơn nhưng nhiều ràng buộc về gia đình và công việc.