Trực là phần công việc mà người ngoài ngành hình dung được nhiều nhất và cũng hiểu sai nhiều nhất. Nó không phải là ngủ ở bệnh viện chờ khi có việc, và tác động của nó lên người trực kéo dài hơn nhiều so với một đêm.
Vì sao phải trực
- Bệnh tật không theo giờ hành chính
- Cấp cứu có thể tới bất cứ lúc nào
- Người bệnh nội trú có thể diễn biến xấu về đêm
- Chuyển dạ và sinh nở không lên lịch được
- Phải có người đủ thẩm quyền quyết định liên tục
Yêu cầu có người đủ thẩm quyền quyết định là điểm cốt lõi: không thể chỉ có người theo dõi mà không có người ra quyết định.
Các hình thức trực
- Trực tại chỗ, có mặt liên tục ở bệnh viện
- Trực sẵn sàng, ở nhà nhưng phải tới khi được gọi
- Trực theo ca với nhân lực thay phiên
- Mỗi hình thức có tác động khác nhau
- Tuỳ chuyên khoa và tuỳ tuyến mà áp dụng khác nhau
Trực sẵn sàng nghe nhẹ hơn nhưng nó cũng phá giấc ngủ, vì người trực không thể ngủ sâu khi biết có thể bị gọi bất cứ lúc nào.
Một ca trực diễn ra thế nào
- Nhận bàn giao từ ca trước
- Theo dõi người bệnh trong khoa
- Xử lý ca mới vào
- Xử lý diễn biến xấu của người bệnh cũ
- Giải quyết các yêu cầu từ điều dưỡng
- Bàn giao lại vào sáng hôm sau
- Khối lượng không đoán trước được
Sự không đoán trước là phần mệt mỏi nhất: một ca có thể yên tĩnh hoặc có thể không được ngồi xuống trong suốt mười hai tiếng.
Tác động của thiếu ngủ
- Giảm khả năng tập trung
- Chậm phản ứng
- Giảm khả năng ra quyết định phức tạp
- Ảnh hưởng tới trí nhớ làm việc
- Tăng tính cáu gắt và giảm khả năng kiềm chế
- Tác động tích luỹ khi thiếu ngủ kéo dài
Điều đáng lo là người thiếu ngủ thường tự đánh giá năng lực của mình cao hơn thực tế, nên họ không nhận ra mức suy giảm.
Liên hệ với an toàn người bệnh
- Mối liên hệ giữa mệt mỏi và sai sót đã được ghi nhận
- Là một trong những lý do nhiều hệ thống giới hạn giờ trực
- Cũng là lý do có các quy trình kiểm tra chéo
- Bàn giao đầy đủ giảm được rủi ro
- Không phải vấn đề của cá nhân mà của thiết kế hệ thống
Mục cuối quan trọng: giải quyết vấn đề này bằng cách yêu cầu cá nhân cố gắng hơn không hiệu quả, vì giới hạn sinh học là có thật.
Rủi ro khi đi về sau trực
- Lái xe khi quá mệt là nguy cơ thật
- Khả năng phản ứng giảm tương tự như khi có chất ảnh hưởng
- Nhiều tai nạn được ghi nhận ở nhân viên y tế sau ca trực
- Nên chợp mắt trước khi về nếu quá mệt
- Hoặc dùng phương tiện khác
Đây là rủi ro ít được nói tới nhưng rất thực, và nó xảy ra ở ngoài bệnh viện nên không được tính vào thống kê nghề nghiệp.
Tác động dài hạn
- Rối loạn nhịp sinh học kéo dài
- Ảnh hưởng tới sức khoẻ tim mạch và chuyển hoá
- Ảnh hưởng tới tâm trạng và nguy cơ kiệt sức
- Ảnh hưởng tới đời sống gia đình
- Tích luỹ qua nhiều năm làm nghề
Người làm việc theo ca đêm nhiều năm chịu những tác động sức khoẻ đã được ghi nhận, và điều này áp dụng cho cả nhân viên y tế.
Những gì giúp giảm tác động
- Chợp mắt ngắn khi có thể trong ca
- Ăn nhẹ thay vì ăn nhiều một lần
- Uống đủ nước
- Hạn chế cà phê vào cuối ca
- Tiếp xúc ánh sáng mạnh đầu ca và giảm cuối ca
- Có kế hoạch hồi phục sau trực
Chợp mắt ngắn trong ca có tác dụng rõ với khả năng tỉnh táo, và nhiều nơi đang tạo điều kiện cho việc này thay vì coi đó là lười.
Hồi phục sau ca trực
- Ngủ bù nhưng không ngủ quá dài vào ban ngày
- Tránh việc quan trọng ngay sau trực nếu có thể
- Đưa nhịp sinh hoạt về bình thường sớm
- Không dùng rượu để dễ ngủ
- Chấp nhận rằng cần vài ngày để hồi phục
Việc coi mình đã ổn ngay sau khi ngủ vài tiếng là đánh giá không chính xác, và nhiều người ra quyết định quan trọng trong trạng thái đó.
Về văn hoá chịu đựng
- Nhiều nơi coi việc chịu được trực nặng là thước đo
- Nói ra sự mệt mỏi bị coi là yếu kém
- Người trẻ học theo và lặp lại với thế hệ sau
- Nhưng chịu đựng không làm giới hạn sinh học biến mất
- Văn hoá này đang được nhìn nhận lại ở nhiều nơi
Thế hệ trước chịu được không có nghĩa là điều đó an toàn hoặc đúng, chỉ có nghĩa là không ai đo lường hậu quả một cách có hệ thống.
Những gì cần ở cấp hệ thống
- Đủ nhân lực để lịch trực không quá dày
- Quy định về nghỉ sau ca trực
- Không gian nghỉ ngơi phù hợp
- Quy trình bàn giao chuẩn hoá
- Cơ chế báo cáo khi khối lượng vượt mức an toàn
Nhân lực là gốc rễ của phần lớn vấn đề: mọi biện pháp khác chỉ giảm bớt tác động chứ không giải quyết được nguyên nhân khi số người quá ít so với khối lượng công việc.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bệnh viện phải có người trực?
Vì bệnh tật không theo giờ hành chính. Cấp cứu, chuyển dạ, diễn biến xấu của người bệnh nội trú đều có thể xảy ra bất cứ lúc nào, nên phải có người túc trực liên tục.
Thiếu ngủ ảnh hưởng tới công việc thế nào?
Ảnh hưởng tới khả năng tập trung, tốc độ phản ứng, khả năng ra quyết định và trí nhớ làm việc. Đây là điều đã được ghi nhận rộng rãi và là lý do nhiều hệ thống đang xem lại quy định về giờ trực.
Sau ca trực có được nghỉ không?
Tuỳ quy định từng nơi và từng thời kỳ. Việc phải làm tiếp ngày hôm sau sau một đêm trực vẫn diễn ra ở nhiều nơi và là vấn đề đang được bàn.
Có cách nào giảm tác động của trực không?
Có: chợp mắt khi có thể trong ca, chú ý ăn uống và đủ nước, không tự lái xe khi quá mệt, và có kế hoạch hồi phục sau trực. Nhưng những biện pháp này chỉ giảm bớt chứ không loại bỏ tác động.