Danh sách các chuyên khoa dài tới mức khó nhìn bao quát. Nhưng nếu nhóm chúng lại theo tính chất công việc thay vì theo hệ cơ quan, bức tranh trở nên dễ xử lý hơn nhiều và việc thu hẹp lựa chọn cũng rõ ràng hơn.
Cách phân nhóm theo tính chất công việc
- Nhóm thiên về suy luận chẩn đoán và điều trị bằng thuốc
- Nhóm thiên về thao tác và can thiệp
- Nhóm làm việc với hình ảnh, mẫu bệnh phẩm và dữ liệu
- Nhóm làm việc với các đối tượng đặc thù
- Nhóm làm việc ở quy mô cộng đồng
Cách nhóm này hữu ích hơn cách nhóm theo hệ cơ quan, vì nó phản ánh trải nghiệm làm việc hằng ngày.
Nhóm nội khoa
- Trọng tâm là chẩn đoán và điều trị bằng thuốc
- Đòi hỏi khả năng suy luận từ triệu chứng và xét nghiệm
- Theo dõi người bệnh trong thời gian dài
- Nhiều bệnh mạn tính cần quản lý lâu dài
- Gồm nhiều phân ngành theo hệ cơ quan
- Quan hệ với người bệnh thường kéo dài nhiều năm
Người thích quá trình suy luận và thích xây dựng quan hệ lâu dài với người bệnh thường hợp với nhóm này.
Nhóm ngoại khoa và can thiệp
- Trọng tâm là thao tác và can thiệp
- Kết quả thường thấy được nhanh hơn
- Đòi hỏi kỹ năng tay và khả năng tập trung kéo dài
- Áp lực trong lúc thực hiện rất cao
- Lịch làm việc gắn với lịch mổ và với ca cấp cứu
- Thời gian đào tạo thường dài hơn
Cảm giác thấy được kết quả của việc mình làm là điều nhiều người trong nhóm này nhắc tới như động lực chính.
Nhóm cận lâm sàng
- Chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm, giải phẫu bệnh
- Ít tiếp xúc trực tiếp với người bệnh
- Làm việc với hình ảnh, mẫu và dữ liệu
- Đóng vai trò quyết định trong chẩn đoán
- Lịch làm việc thường ổn định hơn
- Đòi hỏi sự tỉ mỉ và khả năng tập trung cao
Nhóm này thường bị đánh giá thấp trong hình dung của người ngoài, nhưng rất nhiều quyết định điều trị phụ thuộc vào kết quả từ đây.
Nhóm các đối tượng đặc thù
- Nhi khoa với người bệnh là trẻ em
- Sản phụ khoa với phụ nữ mang thai và sinh nở
- Lão khoa với người cao tuổi
- Tâm thần với các vấn đề sức khoẻ tâm thần
- Mỗi nhóm có cách tiếp cận rất riêng
Điểm chung của nhóm này là người bệnh có đặc điểm khiến cách giao tiếp và cách điều trị phải khác đi đáng kể.
Nhóm cấp cứu và hồi sức
- Xử lý tình huống cấp tính
- Ra quyết định nhanh với thông tin chưa đầy đủ
- Cường độ cao và không dự đoán được
- Làm việc theo ca, kể cả đêm và ngày lễ
- Phổ bệnh rất rộng
- Ít theo dõi người bệnh lâu dài
Người hợp với nhóm này thường là người làm việc tốt dưới áp lực và thoải mái với việc không biết kết cục cuối cùng của người bệnh.
Nhóm y tế dự phòng và cộng đồng
- Làm việc ở quy mô quần thể
- Phòng bệnh thay vì chữa bệnh
- Ít tiếp xúc trực tiếp với từng người bệnh
- Tác động rộng nhưng khó thấy được ngay
- Nhiều việc liên quan tới dữ liệu và chính sách
Thành công ở nhóm này là những dịch bệnh không xảy ra, và việc đó rất khó nhìn thấy nên cũng ít được ghi nhận.
Những tiêu chí phân biệt thực tế
- Mức độ tiếp xúc trực tiếp với người bệnh
- Quan hệ ngắn hạn hay dài hạn với người bệnh
- Thiên về suy luận hay thiên về thao tác
- Nhịp làm việc có dự đoán được không
- Mức độ trực và làm ngoài giờ
- Thấy được kết quả nhanh hay chậm
- Mức độ căng thẳng và loại căng thẳng
Bảy tiêu chí này cụ thể hơn nhiều so với việc hỏi chuyên khoa nào hay, và chúng dự báo tốt hơn việc bạn có gắn bó được lâu dài hay không.
Về mức độ cạnh tranh
- Một số chuyên khoa có nhiều người đăng ký hơn chỉ tiêu
- Mức độ cạnh tranh thay đổi theo thời kỳ
- Không tương ứng với độ khó hay giá trị của chuyên khoa
- Chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố ngoài chuyên môn
- Không nên là tiêu chí chính khi chọn
Chọn một chuyên khoa vì nó cạnh tranh cao là chọn theo tín hiệu bên ngoài chứ không theo sự phù hợp với bản thân.
Về khả năng đổi hướng sau này
- Đổi chuyên khoa đòi hỏi đào tạo lại
- Càng đi xa thì càng tốn kém
- Một số chuyên khoa gần nhau nên chuyển dễ hơn
- Có thể chuyển sang các vai trò không thuần lâm sàng
- Quản lý, giảng dạy, nghiên cứu là những hướng khác
Biết rằng có những con đường khác trong ngành giúp giảm cảm giác bị khoá chặt vào một lựa chọn duy nhất.
Cách bắt đầu thu hẹp lựa chọn
- Bắt đầu từ nhóm lớn thay vì từ chuyên khoa cụ thể
- Tự hỏi mình thích suy luận hay thích thao tác
- Tự hỏi mình chịu được nhịp làm việc nào
- Nhớ lại đợt lâm sàng nào mình thấy hứng thú nhất
- Nói chuyện với người đang làm ở các nhóm khác nhau
Cảm giác trong các đợt đi lâm sàng thời sinh viên là dữ liệu tốt, dù nó chưa đầy đủ. Đợt nào bạn mong tới và đợt nào bạn mong hết là thông tin đáng chú ý.
Câu hỏi thường gặp
Có bao nhiêu chuyên khoa trong y học?
Rất nhiều và con số thay đổi theo cách phân loại. Điều quan trọng hơn con số là hiểu các nhóm lớn và tính chất công việc của từng nhóm.
Chuyên khoa nào dễ nhất?
Không có chuyên khoa dễ, chỉ có chuyên khoa phù hợp hoặc không phù hợp với từng người. Cái khó của mỗi chuyên khoa nằm ở những chỗ khác nhau.
Chọn chuyên khoa có đổi được không?
Đổi được nhưng tốn kém vì phải đào tạo lại. Càng đi xa trong một chuyên khoa thì việc chuyển càng khó, nên cân nhắc kỹ từ đầu là điều đáng làm.
Nên chọn theo cái mình thích hay theo cơ hội?
Cả hai đều quan trọng. Chọn hoàn toàn theo sở thích mà không có cơ hội thì khó phát triển, chọn hoàn toàn theo cơ hội mà không hợp thì khó gắn bó lâu dài.