Có một nhóm chuyên khoa mà đặc điểm công việc không được quyết định bởi hệ cơ quan mà bởi đối tượng người bệnh hoặc bởi bối cảnh làm việc. Chính điều đó tạo ra những yêu cầu rất riêng mà người ngoài ít hình dung.
Nhi khoa
- Người bệnh không tự kể được triệu chứng ở nhiều lứa tuổi
- Phải giao tiếp qua cha mẹ
- Liều thuốc tính theo cân nặng và tuổi
- Bệnh học khác người lớn đáng kể
- Kỹ năng quan sát rất quan trọng
- Áp lực từ cha mẹ thường rất cao
Làm việc với ba bên cùng lúc gồm trẻ, cha mẹ và bản thân mình là kỹ năng riêng mà chuyên khoa này đòi hỏi.
Áp lực riêng của nhi khoa
- Trẻ diễn tiến nhanh, cả theo chiều tốt lẫn chiều xấu
- Cha mẹ lo lắng và kỳ vọng cao
- Gánh nặng cảm xúc khi có ca nặng ở trẻ nhỏ
- Khó khám ở trẻ không hợp tác
- Phải giải thích nhiều lần cho người nhà
Gánh nặng cảm xúc khi điều trị cho trẻ nhỏ là điều được nhiều người trong chuyên khoa này nhắc tới như phần khó nhất.
Sản phụ khoa
- Kết hợp chăm sóc thai kỳ, đỡ đẻ và phẫu thuật
- Công việc không theo giờ hành chính
- Biến chứng có thể xảy ra đột ngột
- Liên quan tới hai người cùng lúc
- Kỳ vọng xã hội về một ca sinh an toàn rất cao
- Rủi ro pháp lý được ghi nhận cao
Sự kết hợp giữa kỳ vọng cao và khả năng biến chứng đột ngột tạo ra áp lực đặc thù cho chuyên khoa này.
Tâm thần
- Chẩn đoán dựa chủ yếu vào khai thác và quan sát
- Ít phụ thuộc vào xét nghiệm
- Quan hệ điều trị kéo dài
- Kỹ năng giao tiếp là công cụ chính
- Đối mặt với kỳ thị xã hội về lĩnh vực này
- Nhu cầu lớn nhưng nhân lực thiếu
Kỳ thị xã hội không chỉ ảnh hưởng tới người bệnh mà còn tới cả chuyên khoa, và nó là một trong những lý do khiến ít người chọn.
Cấp cứu
- Phổ bệnh rất rộng
- Ra quyết định nhanh với thông tin chưa đầy đủ
- Phân loại ưu tiên là kỹ năng cốt lõi
- Làm việc theo ca, kể cả đêm và ngày lễ
- Ít theo dõi người bệnh tới cuối
- Đối mặt với nhiều tình huống căng thẳng
Việc không biết kết cục cuối cùng của phần lớn người bệnh mình xử lý là đặc điểm tâm lý riêng của chuyên khoa này.
Gây mê hồi sức
- Kiểm soát các chức năng sống trong lúc phẫu thuật
- Đòi hỏi cảnh giác liên tục trong nhiều giờ
- Xử lý tình huống cấp phải rất nhanh
- Cũng phụ trách hồi sức sau mổ và chống đau
- Ít được người bệnh biết tới vai trò
- Áp lực cao dù công việc phần lớn là theo dõi
Nghịch lý của chuyên khoa này là phần lớn thời gian là theo dõi yên tĩnh, nhưng khi có chuyện thì phải xử lý trong vài giây.
Ung bướu
- Điều trị các bệnh ung thư
- Quan hệ với người bệnh rất dài và sâu
- Phát triển nhanh về phương pháp điều trị
- Gánh nặng cảm xúc lớn
- Phải trao đổi về những tin rất khó
- Cần kỹ năng giao tiếp đặc biệt
Kỹ năng báo tin xấu là năng lực chuyên môn thật sự ở chuyên khoa này, và nó cần được rèn chứ không tự có.
Lão khoa
- Người bệnh thường có nhiều bệnh cùng lúc
- Phải cân đối giữa các mục tiêu điều trị
- Quản lý nhiều thuốc là bài toán trung tâm
- Chú trọng chức năng và chất lượng sống
- Nhu cầu tăng nhanh theo dân số già hoá
Đây là chuyên khoa mà việc quyết định không điều trị gì thêm đôi khi là quyết định đúng, và điều đó đòi hỏi cách nghĩ khác.
Phục hồi chức năng
- Tập trung vào khôi phục chức năng sau bệnh hoặc chấn thương
- Quá trình kéo dài và cần kiên nhẫn
- Làm việc trong nhóm đa chuyên ngành
- Kết quả đo bằng khả năng sinh hoạt
- Nhịp làm việc thường ổn định
Thước đo thành công ở đây không phải là chỉ số xét nghiệm mà là việc người bệnh tự đi lại được, tự ăn được, tự chăm sóc bản thân được.
Điểm chung của nhóm này
- Kỹ năng giao tiếp quan trọng hơn mức trung bình
- Gánh nặng cảm xúc cao hơn
- Đòi hỏi hiểu về bối cảnh xã hội của người bệnh
- Khó áp dụng phác đồ một cách máy móc
- Cần sự linh hoạt trong cách tiếp cận
Với các chuyên khoa này, phần con người trong công việc chiếm tỷ trọng lớn hơn phần kỹ thuật, và đó vừa là sức hút vừa là gánh nặng.
Cân nhắc khi chọn
- Bạn có thoải mái với đối tượng người bệnh đó không
- Bạn có chịu được loại áp lực đặc thù đó không
- Kỹ năng giao tiếp của bạn ở mức nào
- Bạn có sẵn sàng với gánh nặng cảm xúc không
- Nhịp làm việc có phù hợp với cuộc sống bạn muốn không
Với nhóm này, sự phù hợp về tính cách và về khả năng chịu đựng cảm xúc quyết định nhiều hơn so với năng lực kỹ thuật thuần tuý.
Câu hỏi thường gặp
Nhi khoa khác nội khoa người lớn thế nào?
Khác về bệnh học, về liều thuốc, về cách thăm khám và đặc biệt là về việc phải giao tiếp qua cha mẹ. Trẻ nhỏ không tự kể được triệu chứng nên phần quan sát rất quan trọng.
Vì sao sản khoa có rủi ro pháp lý cao?
Vì kỳ vọng về một ca sinh an toàn rất cao, trong khi biến chứng có thể xảy ra đột ngột. Khi có sự cố, hậu quả thường nặng và liên quan tới hai người cùng lúc.
Làm tâm thần có nguy hiểm không?
Có rủi ro nhất định trong một số tình huống và có quy trình an toàn cho việc này. Nhưng phần lớn công việc là tư vấn, theo dõi và điều trị ngoại trú.
Cấp cứu có phù hợp với người lớn tuổi trong nghề không?
Cường độ và việc làm ca đêm là thách thức thật khi tuổi tăng. Nhiều người chuyển dần sang các vai trò quản lý, giảng dạy hoặc sang chuyên khoa khác.