Không có một kiểu người duy nhất phù hợp với nghề y, vì bên trong ngành này có rất nhiều loại công việc khác nhau. Nhưng có một số đặc điểm đáng được tự kiểm tra trước khi cam kết vào một chặng đường dài như vậy.
Những đặc điểm chung cần có
- Chịu được áp lực kéo dài chứ không chỉ áp lực ngắn hạn
- Kỷ luật để duy trì cường độ học tập nhiều năm
- Khả năng làm việc khi thiếu ngủ
- Cẩn thận với chi tiết
- Sẵn sàng chịu trách nhiệm về quyết định của mình
- Chấp nhận việc học không bao giờ kết thúc
Điểm đầu tiên quan trọng nhất: áp lực trong nghề này không phải là những đợt cao điểm rồi nghỉ mà là mức nền kéo dài liên tục.
Về việc tiếp xúc với người bệnh
- Một số chuyên khoa tiếp xúc rất nhiều
- Một số chuyên khoa hầu như không tiếp xúc trực tiếp
- Cần thoải mái với việc nghe người khác kể về đau đớn
- Cần giữ được ranh giới giữa đồng cảm và bị cuốn theo
- Người quá nhạy cảm dễ kiệt sức về cảm xúc
Giữ ranh giới không phải là lạnh lùng. Đó là kỹ năng cần thiết để có thể làm việc lâu dài mà không bị bào mòn.
Về việc sợ máu và các phản ứng cơ thể
- Phần lớn người quen dần trong quá trình học
- Phản ứng ban đầu không dự báo được kết quả cuối
- Nhưng nếu phản ứng rất mạnh thì nên cân nhắc
- Có nhiều ngành trong khối ít tiếp xúc trực tiếp hơn
- Nên thử tìm cơ hội quan sát trước khi quyết
Đây là điều có thể kiểm tra được trước: quan sát một buổi ở môi trường bệnh viện cho thông tin thật hơn mọi phỏng đoán.
Về tính cách
- Không đòi hỏi một kiểu tính cách duy nhất
- Người hướng ngoại hợp với chuyên khoa tiếp xúc nhiều
- Người hướng nội hợp với chuyên khoa thiên về phân tích
- Người thích thao tác tay hợp với các chuyên khoa thủ thuật
- Người thích suy luận hợp với chẩn đoán và nội khoa
Sự đa dạng của các chuyên khoa là điều tốt: nó có nghĩa là nhiều kiểu người khác nhau đều có thể tìm được chỗ phù hợp.
Những dấu hiệu nên cân nhắc lại
- Chọn chỉ vì gia đình mong muốn
- Chọn chỉ vì điểm thi cao nên tiếc
- Chọn vì hình ảnh xã hội của nghề
- Chưa từng tìm hiểu công việc hằng ngày trông thế nào
- Không chịu được việc phải học nhiều
- Muốn một công việc có giờ giấc cố định
Hai mục đầu là lý do phổ biến nhất và cũng là lý do dẫn tới nhiều hối tiếc nhất, vì động lực từ bên ngoài thường không đủ cho một chặng đường dài.
Về áp lực từ gia đình
- Rất phổ biến trong việc chọn ngành này
- Xuất phát từ mong muốn tốt của cha mẹ
- Nhưng người học mới là người đi con đường đó
- Nên trao đổi thẳng thắn thay vì im lặng chấp nhận
- Cung cấp thông tin thực tế cho gia đình cũng là một cách
Nhiều cha mẹ mong con theo ngành y dựa trên hình dung từ vài chục năm trước. Cho họ thông tin cập nhật về thực tế nghề nghiệp là cách đối thoại có ích hơn là tranh cãi.
Những gì có thể cải thiện được
- Khả năng ghi nhớ, bằng phương pháp học phù hợp
- Kỹ năng giao tiếp, qua thực hành
- Khả năng chịu áp lực, dần dần
- Sự quen với môi trường bệnh viện
- Kỹ năng thao tác tay, qua luyện tập
Không nên loại mình ra chỉ vì hiện tại chưa có những kỹ năng này. Điều quan trọng hơn là có sẵn sàng rèn chúng hay không.
Những gì khó thay đổi hơn
- Nhu cầu về giờ giấc ổn định
- Mức chịu đựng sự không chắc chắn
- Phản ứng cơ thể rất mạnh với máu và vết thương
- Mức độ cần sự công nhận ngay lập tức
- Mong muốn thu nhập sớm sau khi ra trường
Những điều này không phải khuyết điểm. Chúng chỉ có nghĩa là một số ngành khác sẽ phù hợp hơn với bạn.
Cách tự kiểm tra
- Tìm cơ hội quan sát môi trường bệnh viện
- Nói chuyện với người đang làm nghề ở nhiều giai đoạn
- Thử làm tình nguyện viên nếu có chương trình
- Đọc về công việc hằng ngày của từng chuyên khoa
- Tự hỏi mình chịu được điều gì và không chịu được điều gì
- Hình dung mình ở tuổi ba mươi vẫn đang học
Bài tập hình dung ở mục cuối rất hữu ích: nếu viễn cảnh đó khiến bạn nản thì đó là thông tin quan trọng cần cân nhắc.
Nếu đang học mà thấy không hợp
- Cảm giác này phổ biến hơn người ta nghĩ
- Phân biệt giữa mệt tạm thời và không hợp thật sự
- Nói chuyện với người đi trước trước khi quyết
- Cân nhắc chuyển sang ngành khác trong khối sức khoẻ
- Đổi hướng không phải thất bại
- Tiếp tục một việc không hợp cả đời mới là cái giá lớn hơn
Rất nhiều người trải qua giai đoạn nghi ngờ trong những năm học và rồi vẫn tiếp tục và làm tốt. Nhưng cũng có những người nhận ra sớm rằng đây không phải chỗ của mình, và việc dừng lại đúng lúc là quyết định dũng cảm chứ không phải yếu đuối.
Câu hỏi thường gặp
Sợ máu thì có học y được không?
Nhiều người quen dần với việc này trong quá trình học. Nhưng nếu phản ứng rất mạnh thì nên cân nhắc các ngành ít tiếp xúc trực tiếp hơn trong khối sức khoẻ.
Người hướng nội có hợp với nghề y không?
Có, và có những chuyên khoa phù hợp hơn với người hướng nội như chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm, giải phẫu bệnh. Nghề này không đòi hỏi mọi người phải cùng một kiểu tính cách.
Không giỏi ghi nhớ thì sao?
Khối lượng phải nhớ ở giai đoạn đầu rất lớn và đây là rào cản thật. Nhưng khả năng ghi nhớ cũng cải thiện được bằng phương pháp học phù hợp.
Chọn ngành vì gia đình mong muốn có ổn không?
Đó là lý do phổ biến nhưng cũng là lý do dẫn tới nhiều hối tiếc. Với một chặng đường dài như vậy, động lực từ bên ngoài thường không đủ để đi hết.