Nội trú được nói tới nhiều nhất nhưng nó chỉ là một trong nhiều con đường. Với phần lớn bác sĩ, việc học tiếp diễn ra theo những hình thức khác, và việc chọn hình thức nào phụ thuộc vào mục tiêu nghề nghiệp chứ không phải vào thứ bậc danh tiếng.
Vì sao phải học tiếp
- Bằng đại học cho nền chung chứ không cho chuyên sâu
- Hành nghề trong một chuyên khoa cần đào tạo thêm
- Phạm vi hoạt động chuyên môn gắn với trình độ được đào tạo
- Cơ hội nghề nghiệp phụ thuộc vào trình độ
- Y học thay đổi nên kiến thức cần được cập nhật có hệ thống
Với hầu hết người trong nghề, câu hỏi không phải là có học tiếp hay không mà là học theo hình thức nào và khi nào.
Nhóm hướng thực hành lâm sàng
- Các chương trình chuyên khoa
- Tập trung vào năng lực khám chữa bệnh
- Gắn với hoạt động tại cơ sở y tế
- Phù hợp với người muốn làm lâm sàng lâu dài
- Có các bậc khác nhau tương ứng với mức độ chuyên sâu
Đây là con đường của phần lớn bác sĩ làm lâm sàng, và nó thực tế hơn với những người vừa làm vừa học.
Nhóm hướng nghiên cứu
- Thạc sĩ và tiến sĩ
- Tập trung vào phương pháp nghiên cứu khoa học
- Yêu cầu thực hiện đề tài và công bố
- Phù hợp với người muốn giảng dạy hoặc làm nghiên cứu
- Cũng cần cho việc thăng tiến trong môi trường học thuật
Hai nhóm này không loại trừ nhau: nhiều người theo cả hai, nhưng chúng đòi hỏi những kỹ năng khác nhau và phục vụ những mục tiêu khác nhau.
Sự khác nhau về bản chất
- Chương trình lâm sàng đánh giá năng lực xử lý ca bệnh
- Chương trình nghiên cứu đánh giá năng lực tạo ra kiến thức mới
- Người giỏi lâm sàng chưa chắc giỏi nghiên cứu và ngược lại
- Cả hai đều cần thiết cho hệ thống y tế
- Chọn nhầm hướng dẫn tới nhiều năm làm việc không hợp
Sai lầm phổ biến là chọn hướng nghiên cứu vì nó nghe cao hơn trong khi bản thân chỉ muốn làm lâm sàng thật giỏi.
Vừa làm vừa học
- Nhiều chương trình cho phép hình thức này
- Phù hợp với người đã có công việc ổn định
- Phù hợp với người có trách nhiệm gia đình
- Nhưng kéo dài thời gian và đòi hỏi kỷ luật cao
- Cần sự ủng hộ của nơi làm việc
Sự ủng hộ của nơi làm việc là yếu tố quyết định: không được sắp xếp lịch hợp lý thì việc vừa làm vừa học rất khó duy trì.
Thời điểm nên học tiếp
- Đi ngay sau tốt nghiệp khi còn quen nhịp học
- Hoặc làm vài năm rồi học khi đã rõ định hướng
- Đi sớm thì chưa biết rõ mình muốn gì
- Đi muộn thì khó quay lại nhịp học và có nhiều ràng buộc hơn
- Không có phương án nào đúng cho mọi người
Người đi làm vài năm rồi mới học tiếp thường chọn đúng hướng hơn, nhưng họ cũng gặp nhiều khó khăn hơn về mặt sắp xếp cuộc sống.
Những yếu tố cần cân nhắc
- Mục tiêu nghề nghiệp dài hạn của mình
- Hình thức nào phù hợp với hoàn cảnh hiện tại
- Thời gian và chi phí của từng chương trình
- Cơ sở đào tạo và người hướng dẫn
- Có được nơi làm việc hỗ trợ không
- Bằng cấp đó mở ra những gì trong thực tế
Mục cuối rất đáng hỏi cụ thể: một bằng cấp có ý nghĩa khác nhau tuỳ theo bạn định làm ở đâu và làm gì.
Chọn người hướng dẫn
- Ảnh hưởng lớn tới trải nghiệm học tập
- Quan trọng hơn danh tiếng của cơ sở trong nhiều trường hợp
- Nên tìm hiểu về phong cách hướng dẫn
- Hỏi những người đã học với người đó
- Xem hướng nghiên cứu có trùng với quan tâm của mình không
Với chương trình nghiên cứu, mối quan hệ với người hướng dẫn quyết định phần lớn việc bạn có hoàn thành được hay không.
Những khó khăn thường gặp
- Cân bằng giữa công việc, học tập và gia đình
- Áp lực hoàn thành đề tài đúng hạn
- Chi phí kéo dài trong nhiều năm
- Cảm giác tụt lại so với bạn bè cùng khoá
- Mất động lực giữa chừng
Cảm giác so sánh với bạn bè cùng khoá là điều rất phổ biến và cũng rất ít giúp ích, vì mỗi người đi một con đường với những ràng buộc khác nhau.
Đào tạo liên tục
- Là yêu cầu bắt buộc với người hành nghề
- Qua hội nghị, khoá ngắn hạn, sinh hoạt chuyên môn
- Không thay thế đào tạo có bằng cấp
- Nhưng là cách cập nhật thực tế nhất
- Cũng là cách mở rộng mạng lưới chuyên môn
Với nhiều người, các khoá đào tạo chuyên đề ngắn hạn lại là nguồn cập nhật kỹ năng hữu ích nhất trong công việc hằng ngày.
Cách nghĩ về việc học tiếp
- Bằng cấp là công cụ chứ không phải mục tiêu
- Câu hỏi đúng là mình muốn làm được gì
- Rồi từ đó chọn con đường phù hợp
- Không có thứ bậc tuyệt đối giữa các hình thức
- Điều quan trọng là phù hợp với định hướng của mình
Người đi học vì thấy người khác đi học thường mất nhiều năm cho một thứ không phục vụ mục tiêu nào của riêng mình. Câu hỏi nên bắt đầu từ việc mình muốn trở thành người làm nghề thế nào, rồi mới tới việc cần bằng cấp gì.
Câu hỏi thường gặp
Chuyên khoa và thạc sĩ khác nhau thế nào?
Các chương trình chuyên khoa thiên về thực hành lâm sàng, còn thạc sĩ thiên về nghiên cứu và phương pháp khoa học. Mục tiêu nghề nghiệp khác nhau thì lựa chọn cũng khác.
Có bắt buộc phải học sau đại học không?
Không bắt buộc về mặt pháp lý để hành nghề cơ bản, nhưng để đi sâu vào một chuyên khoa và để phát triển nghề nghiệp thì hầu như ai cũng phải học tiếp dưới hình thức nào đó.
Học sau đại học có phải nghỉ việc không?
Tuỳ hình thức. Một số chương trình cho phép vừa học vừa làm, một số đòi hỏi toàn thời gian. Đây là yếu tố quan trọng khi cân nhắc với người đã có gia đình.
Bao giờ nên bắt đầu học tiếp?
Không có thời điểm chung. Một số người đi ngay sau tốt nghiệp, một số làm vài năm rồi mới học tiếp khi đã rõ hơn về định hướng của mình.